Jak wybrać pierwsze ukulele — rozmiary, brzmienia i marki dla początkujących

Co to jest ukulele i czym różni się od gitary

Ukulele to mały, czterostrunowy instrument szarpany pochodzący z Hawajów, strojony w układzie G-C-E-A. W przeciwieństwie do gitary ma cztery struny zamiast sześciu, krótszą menzurę i miękkie struny nylonowe. To jeden z najłatwiejszych instrumentów na start. Tańszy, lżejszy i mniej wymagający fizycznie niż gitara. Pierwsze chwyty i prostą piosenkę opanujesz w kilka dni. To dobry pierwszy instrument dla dziecka, dorosłego bez doświadczenia muzycznego i jako prezent.

4 rodzaje ukulele — sopranowe, koncertowe, tenorowe, barytonowe

Ukulele produkuje się w czterech rozmiarach, które różnią się długością menzury, głośnością i brzmieniem. To pierwsza decyzja przed zakupem.

Ukulele sopranowe to klasyk. Najmniejsze, najtańsze, o charakterystycznym jasnym, dzwoniącym brzmieniu ukulele, które każdy zna. Dobre dla dzieci i osób z mniejszymi dłońmi. Jego jedyną wadą jest ciasne rozmieszczenie progów, które przy większych dłoniach utrudnia precyzyjne chwyty.

Koncertowe jest nieco większe, ma głośniejsze i pełniejsze brzmienie oraz więcej miejsca między progami. To najczęstszy wybór dorosłego początkującego i najlepszy kompromis między klasycznym brzmieniem a wygodą gry.

Tenorowe jest jeszcze większe, z głębszym, bardziej basowym i dojrzalszym brzmieniem. Często wybierają je gitarzyści, osoby z dużymi dłońmi i grające bardziej zaawansowany repertuar fingerstyle.

Barytonowe jest największe i jako jedyne stroi się jak cztery najwyższe struny gitary (D-G-B-E). Najłatwiejszy wybór dla kogoś, kto już gra na gitarze i chce przenieść chwyty bez nauki nowego stroju. Traci jednak charakterystyczne ukulelowe brzmienie i przypomina raczej małą gitarę.

Dla większości dorosłych początkujących najlepszym wyborem jest ukulele koncertowe. Łączy rozpoznawalne brzmienie ukulele z wygodą gry. Dla dziecka poniżej 10 lat lepsze będzie sopranowe ze względu na rozmiar. Gitarzysta szukający drugiego instrumentu na kanapę doceni tenorowe albo barytonowe.

Ile kosztuje dobre ukulele dla początkującego

Poniżej 200 zł: głównie ukulele zabawkowe o słabym brzmieniu i wątpliwym stroju. Dopuszczalne tylko jako zabawka dla małego dziecka, nie do nauki.

200–500 zł: rozsądny start. W tym przedziale brzmienie jest już wartościowe, a instrument trzyma strój. Modele warte uwagi: Flight NUS310 (ok. 300 zł), Kala KA-15S (ok. 350 zł), Fender Venice Soprano (ok. 450 zł), Mahalo MK1 (ok. 200 zł dla dziecka).

500–1500 zł: ukulele z litego drewna (mahoń, koa), o bogatszym brzmieniu i lepszym wykończeniu. Dla osoby, która wie, że zostanie przy instrumencie na lata.

7 marek ukulele, które warto znać

Na rynku jest kilka marek, które od lat dostarczają sprawdzone instrumenty dla początkujących.

Flight to dobry stosunek jakości do ceny, popularny w Polsce, z ciekawymi wzorami i solidnym wykonaniem już od progowych modeli.

Fender oferuje ukulele z gitarową estetyką i dobrymi przetwornikami w wersjach elektroakustycznych. Dobre dla osoby, która myśli o graniu na scenie.

Kala to amerykański specjalista od ukulele, z najszerszym zakresem od budżetowych po profesjonalne, uznawany za benchmark jakości.

Mahalo to marka budżetowa, dobra na pierwszy instrument dla dziecka albo do sprawdzenia, czy ukulele Cię wciągnie.

Lanikai, Cordoba i Ortega oferują instrumenty od średniej półki wzwyż, z litymi drewnami i dopracowanym brzmieniem. Warto je rozważyć przy drugim, lepszym ukulele.

Dla pierwszego zakupu najbezpieczniej trzymać się marek Flight, Kala albo Fender w przedziale 250–500 zł.

Z czego zbudowane jest ukulele i co wpływa na brzmienie

Brzmienie ukulele zależy głównie od rodzaju drewna i sposobu jego obróbki. Najtańsze modele wykonane są z laminatu (sklejki). Tanie i odporne na zmiany wilgotności, ale brzmią płasko. Modele droższe (od ok. 500 zł) mają lity top (płytę wierzchnią z jednego kawałka drewna), co daje pełniejsze, bardziej rezonansowe brzmienie, które z czasem dojrzewa.

Najpopularniejsze drewna to mahoń (ciepłe, zrównoważone brzmienie) i koa (hawajskie drewno o jasnym, dzwoniącym tonie, droższe). Dla pierwszego ukulele laminat albo lity mahoń w cenie 250–500 zł to optymalny wybór. Pełne lite drewno (koa) ma sens dopiero przy droższym, docelowym instrumencie.

Zwróć też uwagę na jakość kluczy do strojenia: klucze zamknięte (geared) trzymają strój lepiej niż proste kołki cierne spotykane w najtańszych modelach.

Akcesoria do ukulele — co kupić od razu

Do ukulele warto dokupić kilka akcesoriów już na starcie.

• Tuner clip-on (ok. 50 zł) — niezbędny. Ukulele, jak każdy instrument strunowy, wymaga strojenia.
• Pokrowiec (ok. 50–100 zł) — chroni instrument w transporcie.
• Zapasowy komplet strun Aquila Nylgut albo Worth Brown (ok. 40 zł) — przyda się, zwłaszcza jeśli kupujesz tańszy model z fabrycznymi strunami do wymiany.
• Kapodaster — opcjonalnie, jeśli chcesz grać w różnych tonacjach.

Jak nastroić ukulele — 3 metody

Standardowy strój ukulele sopranowego, koncertowego i tenorowego to G-C-E-A (od struny najbliższej Twojej twarzy do najniższej). Są trzy proste metody strojenia:

1. Tuner clip-on przypięty do główki — najwygodniejsza opcja. Grasz strunę, a wyświetlacz pokazuje, czy trafiłeś w nutę.
2. Aplikacja w telefonie (GuitarTuna ma tryb ukulele) działająca przez mikrofon.
3. Strojenie ze słuchu względem pianina albo innego nastrojonego instrumentu. Dla początkującego najtrudniejsza.

Po zakupie nowego ukulele licz się z tym, że przez pierwsze dni struny będą się rozciągać i rozstrajać. To normalne, po tygodniu się ustabilizują.

Najczęstsze błędy przy wyborze pierwszego ukulele

Początkujący popełniają kilka błędów.

1. Kupowanie ukulele zabawkowego za 50–100 zł. Taki instrument ma słaby strój i brzmienie, które zniechęca.
2. Wybór złego rozmiaru. Dorosły kupujący sopranowe „bo najtańsze” może czuć się ściśnięty. Lepsze będzie koncertowe.
3. Brak tunera. Gra na nienastrojonym ukulele brzmi źle niezależnie od jakości instrumentu.
4. Ignorowanie wymiany fabrycznych strun w tańszych modelach. Wymiana na Aquila potrafi odmienić brzmienie.
5. Traktowanie ukulele jako mniej poważnego instrumentu. To pełnoprawny instrument o bogatym repertuarze.

Jak trzymać ukulele i pierwsze chwyty

Prawidłowa postawa od początku ułatwia naukę i zapobiega złym nawykom. Ukulele trzyma się przy klatce piersiowej, przyciskając spód instrumentu prawym przedramieniem do ciała. Mała waga ukulele sprawia, że nie potrzebujesz paska (choć przy tenorowym bywa pomocny). Lewa ręka obejmuje gryf, kciuk z tyłu, palce dociskają struny tuż za progami.

Grasz, uderzając w struny kciukiem albo palcem wskazującym prawej ręki w okolicy dolnego progu, gdzie gryf łączy się z pudłem. Pierwsze trzy chwyty, od których zaczyna każdy ukulelista, to C-dur (jeden palec), A-moll i F-dur. Wystarczają do zagrania dziesiątek prostych piosenek. Chwyt C-dur wymaga przyciśnięcia tylko jednej struny, więc pierwszą piosenkę można zagrać już pierwszego dnia.

Pierwsze piosenki — od czego zacząć naukę

Ukulele słynie z tego, że pozwala szybko zagrać rozpoznawalne utwory. Mocno motywuje początkujących. Najłatwiejsze piosenki opierają się na dwóch–trzech chwytach. Klasyczne „Twist and Shout”, „Stand By Me” albo hawajskie „Somewhere Over the Rainbow” (w wersji Israela Kamakawiwo’ole) to typowe pierwsze utwory.

Naukę zacznij od opanowania płynnej zmiany między C-dur a A-moll, potem dodaj F-dur i G-dur. Równolegle ćwicz prawą rękę: najpierw proste uderzenia w dół, potem rytm w dół-w górę. Internetowe bazy chwytów i aplikacje (jak Yousician albo Ukulele Tabs) podają chwyty do tysięcy piosenek. Granie utworów, które lubisz, motywuje silniej niż jakiekolwiek ćwiczenia techniczne.

Pielęgnacja ukulele

Ukulele wymaga minimalnej, ale regularnej dbałości. Instrumenty z laminatu są odporne na zmiany wilgotności, ale modele z litego drewna (od ok. 500 zł) reagują na suche powietrze. Zimą, przy włączonym ogrzewaniu, mogą pojawić się pęknięcia. Optymalna wilgotność to 45–60 procent. W razie potrzeby używaj nawilżacza do instrumentów.

Po graniu przetrzyj struny i pudło ściereczką. Przechowuj ukulele w pokrowcu, z dala od kaloryferów i bezpośredniego słońca. Struny nylonowe wymienia się rzadko: co 6–12 miesięcy albo gdy brzmią głucho i tracą strój. Te proste nawyki utrzymają instrument w dobrej formie przez lata, niezależnie od ceny zakupu.

Ukulele dla dziecka — na co zwrócić uwagę

Ukulele to jeden z najlepszych pierwszych instrumentów dla dziecka. Małe, lekkie, tanie, a miękkie nylonowe struny nie ranią palców. Dla dziecka w wieku 5–9 lat najlepszy jest rozmiar sopranowy, który pasuje do małych dłoni. Starsze dzieci (10+ lat) poradzą sobie też z koncertowym.

Wybierając ukulele dla dziecka, postaw na sprawdzoną markę z dobrymi strunami (Flight, Kala, Mahalo) w cenie 200–400 zł. Lepsze niż kolorowa zabawka za 80 zł, która nie trzyma stroju i zniechęca. Zwróć uwagę na klucze do strojenia — dziecko nie poradzi sobie z luźnymi kołkami ciernymi. Lepsze są klucze zamknięte (geared).

Warto od razu dokupić tuner clip-on, by dziecko (albo rodzic) mogło łatwo nastroić instrument przed każdą zabawą. Ukulele dobrze sprawdza się jako prezent komunijny, urodzinowy albo świąteczny.